Vào mùa nắng nóng, nhiệt độ nước cao, mật độ thả dày, cải tạo ao không đảm bảo kỹ thuật là những yếu tố khiến bệnh phân trắng trên tôm lây lan nhanh, làm giảm năng suất và gây thiệt hại nặng cho người nuôi.
Nguyên nhân
Phân trắng là bệnh phổ biến, thường bắt đầu gặp từ khi tôm nuôi được hơn 40 ngày trở đi, do nhiều tác nhân gây ra. Ban đầu có thể chỉ một tác nhân gây bệnh trước, sau đó các tác nhân khác tấn công tiếp khi tôm đã suy yếu sức đề kháng — nên việc trị bệnh chỉ hiệu quả khi xác định đúng nguyên nhân.
Bệnh thường xảy ra khi nhiệt độ kéo dài trên 32°C, oxy hòa tan dưới 3 ppm, nồng độ chất hữu cơ cao trên 100 ppm, nồng độ Vibrio cao, độ kiềm không ổn định.
Các tác nhân khác gồm:
- Thức ăn kém chất lượng hoặc nấm mốc, độc tố dẫn đến bệnh đường ruột, phân trắng — nặng hơn ở ao tồn đọng nhiều thức ăn dư thừa.
- Tảo độc như tảo lam, tảo giáp — enzyme trong ruột các loại tảo này gây tê liệt biểu mô, khiến ruột tôm không hấp thụ và tiêu hóa được thức ăn, dẫn đến tắc nghẽn ruột.
- Ký sinh trùng Gregarine, xâm nhập tôm qua vật chủ trung gian, bám vào thành ruột gây tổn thương.
- Vi bào tử trùng Enterocytozoon hepatopenaei, ký sinh trên gan tụy, có thể gây phân trắng.
- Nhóm vi khuẩn Vibrio trong gan tụy, đường ruột và phân tôm, gồm V. parahaemolyticus, V. fluvialis, V. alginolyticus, V. mimicus, V. vulnificus, V. cholera và V. damselae.
Triệu chứng
Tôm nhiễm bệnh nặng trở nên sậm màu hơn; gan tụy và đường ruột đổi thành màu trắng. Biểu hiện cụ thể:
- Phân màu trắng trên nhá hoặc nổi trên mặt nước, dọc bờ ao, góc ao, cuối hướng gió.
- Tôm yếu ăn hoặc bỏ ăn nếu bệnh nặng; đường ruột trống thức ăn hoặc đứt quãng.
- Mô học cho thấy gan bị tổn thương, tế bào gan chết từng điểm và bong ra.
- Đường ruột viêm nhiễm nặng, không hấp thụ được thức ăn; vỏ mềm, thịt không chứa đầy vỏ.
- Nếu phát hiện sớm và xử lý kịp thời, khả năng bắt mồi trở lại bình thường; nếu không, tôm bỏ ăn nhiều hơn và chết rải rác ở đáy ao, tăng dần mỗi ngày.
Dấu hiệu dễ nhận biết nhất là phân nổi theo 4 giai đoạn:
- Nhẹ: phân màu trắng cách đáy khoảng 20 cm.
- Nặng: phân trắng lơ lửng trong nước.
- Khá nặng: phân trắng cách mặt nước khoảng 20 cm.
- Rất nặng: phân trắng nổi trên mặt nước.
Phòng ngừa
- Ao nuôi cần chuẩn bị kỹ trước khi thả giống: với ao đất, loại bỏ hoàn toàn cặn bã, bùn; nước cấp vào ao cần xử lý cẩn thận để loại bỏ mầm bệnh.
- Không cho ăn dư thừa: ngày đầu thả giống khoảng 2 kg/100.000 con, sau 30 ngày không vượt quá 200 kg/100.000 con.
- Duy trì hệ thống quạt nước để oxy hòa tan tối thiểu 3,5-4 ppm trước bình minh.
- Trộn Biofence Aqua cho ăn định kỳ 2-3 g/kg thức ăn, 1 cữ/ngày suốt vụ nuôi, để cải thiện sức khỏe, tăng đề kháng và hấp thu dinh dưỡng, giảm hệ số tiêu tốn thức ăn.
Xử lý khi tôm đã bị phân trắng
Trường hợp nhẹ:
- Cắt cữ ăn tức thời, chạy quạt tốc độ cao nhất để hỗ trợ phân hủy chất thải.
- Xử lý môi trường: diệt khuẩn, cắt tảo độc; cấy vi sinh Total hoặc Maaveric-PS tùy màu tảo.
- Trộn cho ăn (giảm 30% thức ăn), liên tục 3-5 ngày: cữ 1 và cữ 3 dùng Biofence Aqua 7-10 g/kg thức ăn; cữ 2 dùng Hepatostim 5 g/kg thức ăn nếu tôm nhỏ.
Kết quả thường thấy: sau 3 ngày phân trắng giảm, những ngày tiếp theo tôm hết phân trắng, ăn mạnh trở lại.
Trường hợp nặng: quy trình tương tự, nhưng cữ 1 thay bằng chất bổ sung dạng lỏng 7-10 ml/kg thức ăn, cữ 2 dùng Hepatostim nếu tôm nhỏ, cữ 3 dùng Biofence Aqua 7-10 g/kg thức ăn, liên tục 3-5 ngày.