Hội chứng phân trắng (WFS) đề cập đến sự xuất hiện của các sợi phân trắng trong ao nuôi tôm sú (Penaeus monodon) và tôm thẻ chân trắng (Penaeus vannamei) ở các nước Đông Nam Á. Hội chứng liên quan đến tôm chậm phát triển, kích cỡ không đồng đều, giảm ăn và chết rải rác.
Các mầm bệnh đường ruột liên quan
Ở các quốc gia có báo cáo về WFS cũng ghi nhận các mầm bệnh đường ruột khác ảnh hưởng gan tụy tôm, gồm vi bào tử trùng Enterocytozoon hepatopenaei (EHP), bệnh hoại tử gan tụy cấp tính do Vibrio parahaemolyticus (VpAHPND) và hoại tử gan tụy (SHPN) do Vibrio sp.
Vi bào tử trùng EHP đã trở thành mối đe dọa với ngành tôm Đông Nam Á, ký sinh trong gan tụy và ruột giữa tôm, ảnh hưởng chủ yếu đến tôm thẻ chân trắng ở Indonesia, Việt Nam, Trung Quốc, Ấn Độ, Malaysia. Dấu hiệu lâm sàng chính là chậm lớn; ở giai đoạn nặng hơn, tôm nhiễm EHP thường vỏ mềm, lờ đờ, giảm ăn và đường ruột trống rỗng.
Mối liên hệ giữa WFS và EHP
Một số nghiên cứu trước đây quy WFS cho nhiều nguyên nhân khác nhau, gồm vi khuẩn Vibrio cholera, nguyên sinh động vật Gregarines, Bacilloplasma sp. và Phascolarctobacterium sp.; có ý kiến cho rằng EHP không phải tác nhân gây WFS. Để làm rõ, các nhà khoa học đã thực hiện nghiên cứu hệ thống nhằm xác định mối quan hệ giữa WFS và EHP tại Đông Nam Á và Mỹ La Tinh.
Mẫu gan tụy và phân tôm được thu thập từ ao nhiễm WFS và không nhiễm WFS, phân tích bằng mô học và qPCR định lượng. Kết quả cho thấy tôm nhiễm EHP ở nhóm có dấu hiệu phân trắng cao hơn nhóm không có WFS — chỉ ra tôm bị WFS có khả năng nhiễm EHP cao hơn.
Vai trò của SHPN
Ở cả hai khu vực nghiên cứu, EHP không phải mầm bệnh duy nhất liên quan đến WFS. Phân tích mô bệnh học nhuộm H&E cho thấy ngoài EHP còn có tổn thương hoại tử gan tụy (SHPN). SHPN là bệnh vi khuẩn gây ra chủ yếu bởi Vibrio spp., cả chủng gây bệnh và cơ hội — các chủng cơ hội vốn tồn tại sẵn trong gan tụy tôm, và khi một mầm bệnh đường ruột gây tổn thương gan tụy sẽ tạo điều kiện cho Vibrio xâm chiếm và gây hoại tử.
Từ nghiên cứu này, các nhà khoa học kết luận có mối liên quan giữa WFS và EHP: EHP kết hợp với các mầm bệnh đường ruột khác (gồm SHPN) và yếu tố môi trường chưa xác định có thể gây ra hội chứng phân trắng. Ở những vùng có dịch EHP, tôm biểu hiện WFS là dấu hiệu cảnh báo mầm bệnh vi bào tử trùng đang có trong ao.