pH là chỉ tiêu đo độ hoạt động của ion hydro (H+) trong nước, thể hiện tính axit hay bazơ. Mức pH trong ao nuôi ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng, tỷ lệ sống, khả năng kháng bệnh và dinh dưỡng của tôm, cá.
Vì sao pH ảnh hưởng đến ao tôm
Trong nuôi trồng thủy sản, pH thích hợp dao động 6,5-8,5; riêng tôm thích hợp nhất ở mức 7,5-8,5. Khi pH biến động quá cao hoặc quá thấp có thể gây chết tôm, cá.
- pH quá thấp (dưới 5,5): khả năng tích trữ khoáng trong cơ thể tôm giảm, khiến tôm mềm vỏ, và nồng độ H₂S tăng cao gây ngộ độc.
- pH quá cao (trên 8,5): tôm trao đổi chất nhiều hơn nên chậm phát triển, nồng độ amoniac tăng gây hại. Nước cũng trong hơn, khó gây màu, khiến pH biến động lớn trong ngày.
Nguyên nhân làm tăng hoặc giảm pH
- Biến động CO₂ là nguyên nhân chính: tảo quang hợp ban ngày lấy CO₂, hô hấp ban đêm giải phóng CO₂. Tảo phát triển mạnh (nở hoa) khiến pH biến động lớn.
- Phản ứng nitrat hóa của vi khuẩn làm giảm độ kiềm, gây biến động pH.
- Đất nhiễm phèn, pH thấp, dễ biến động do quá trình oxy hóa pyrite thành jarosite sinh ra nhiều H+.
- Mưa kéo dài rửa trôi phèn, làm giảm pH.
Cách kiểm soát pH trong ao
pH thường thấp nhất vào sáng sớm, đạt cực đại đầu giờ chiều và giảm dần đến tối — nên kiểm tra pH 2 lần/ngày. Ổn định pH bằng cách gây màu nước, kiểm soát tảo, giữ độ kiềm ổn định.
Cách tăng pH trong ao:
- Dùng vôi tôi Ca(OH)₂ liều 5-10 kg/1.000 m³, nước vôi trong hoặc soda.
- Sử dụng máy sục khí cường độ mạnh, chạy liên tục.
- Xử lý chất thải hữu cơ thường xuyên, hạn chế lá cây rơi xuống ao.
Cách giảm pH trong ao:
- Dùng rỉ mật đường 1-3 kg/1.000 m³ kết hợp men vi sinh tạt đều khắp ao, kết hợp chạy quạt khí.
- Axit citric pha với nước cũng giảm pH, nhưng cần tính toán liều hợp lý vì tác dụng khá mạnh.
- Phèn nhôm có thể giảm pH mà không ảnh hưởng nhiều đến các điều kiện môi trường khác.